Mindfulness (bilinçli farkındalık ) temelini Doğu Meditasyon Gelenekleri’nden oluşturan ve psikolojik terapilerde sıklıkla kullanılan bir yöntemdir.
Bilinçli farkındalık; duyguların düzenlemesine katkı sağlayan, tetikleyici durumlar karşısında duyguları dengeye getiren ve dikkati şu ana yönlendirmeyi içeren içerisinde meditasyon, beden tarama gibi uygulamalar içeren yaklaşımdır.
Aynı zamanda mindfulness, bedendeki duygu, düşünce ve davranışların farkında olmak dikkati şimdiki zamana yönlendirip anı deneyimlemek olarak tanımlanabilir. Olayları, durumları, duyguları ve düşünceleri bilinçli bir biçimde kabul etmek ve yargılamamak anlamı taşır. Mindfulness terapide geçmiş ya da gelecek zaman değil şimdiki zaman dikkate alınarak bilinçli farkındalık hedeflenir. Meditasyon, bedeni tarama, duyguları gözlemleme tekniklerini içerir.
Mindfulness terapi; bağımlılık yapan maddeler, alkol madde ve kumar terapisinde de kullanılmaktadır. Kişilerin hayatında bağımlılık yapan maddeler ile bir takım duygularda baş etme arasında bir ilişki kurmuş olabilir. Örneğin stres, öfke, üzüntü, yalnızlık gibi duygular ile baş etmede bağımlılık yapan madde kullanılmış olabilir, örneğin kişinin stresli hissettiğinde daha sık kumar oynaması buna örnek olabilir.
Mindfulness egzersizleri ile beraber kişi duygularını daha iyi tanır, anlar ve onlar ile baş etmeyi anda kalmayı, duygusunu regüle etmeyi ve strese dayanabilmeyi deneyimler. Bu deneyim sonrasında ise bir takım benzer duygular yaşadığında yerine daha sağlıklı baş etme yolları koymayı öğrenir. Duygularını fark etmek diğerleriyle kurduğu ilişkinin de daha pozitif olmasına katkı sağlayacaktır. Kumar tedavisinde çevreyle olan ilişkilerin de bozulabileceğini bu sebeple kişilerin öfke, üzüntü, suçluluk gibi duygular yaşayabileceğini biliyoruz bu sebeple bu duyguları fark etmek ve düzenlemek kişinin hem kendisiyle hem çevresiyle olan ilişkisini düzenlemesinde önemli bir adım olacaktır.
Son dönemlerde dünyada ve ülkemizde kumarın kolay ulaşılabilir olması sebebi ile bağımlılığın arttığını söyleyebiliriz. Bağımlılığın tanımına baktığımızda ise; kişinin beden ve ruh sağlığını aile yaşantısını etkileyecek düzeyde alkol, madde, kumar oynaması ya da oynamaya dair yoğun istek duyması olarak tanımlanır.
Kumar bağımlılığı ise; Kumar oynamaya yönelik isteğin olması, oynanmayan zamanda stres, mutsuz hissetmek, daha önce başarısız bırakma girişimlerinin olması, oynamayı durduramamak ve kumar sebebiyle aile/okul/iş gibi alanlardan işlevselliğin düşmesi, kişinin borçlarının olması, oynadıktan sonra pişmanlık duymak, yalan söylemek, kumar bağımlılığının belirtilerindendir. Oynamaya yönelik dürtüler genellikle tekrarlayıcıdır.
Bağımlılık tekrarla seyreden bir hastalık olduğu için nüks dönemleri sık görülür bu dönemlerde meditasyon, beden tarama, duyguları takip etme, isteği fark etme gibi mindfulness egzersizlerinden yararlanılır. Kişinin kumar oynamaya yönelik istek duyması ya da yoksunluk yaşaması durumunda kişi mindfulnes egzersizlerinden yararlanarak kendisini bulunduğu ana getirebilir ve bu isteğin geçici olduğunu kendisine hatırlatabilir. İsteğe karşı harekete geçmek yerine istek ve yoksunluk duygusu ile kalmayı öğrenir. Tekrar oynama ya da kullanma deneyimlerinde kişiyi yargılamadan nükslerin bağımlılık sürecinin bir parçası olduğunu ancak tekrar kullanımdan deneyim elde etmesi konusunda kişiyi cesaretlendirir. Nüksü önlemesi için kişinin oynamaya dair risk içeren uyaranları tespit etmesine ve bu riskleri gözlemleyip düzenlemesine yardımcı olur. Kişinin hayatında birtakım yerler, kişiler, durumlar kumar için hatırlatıcı oluyorsa buna yönelik farkındalık ve tekrar oynama riskini azalması üzerine farkındalık kazandırılır. Mindfulness egzersizi hedefler ile değil kişiyi anlamaya ve cesaretlendirmeye yönelik bir yaklaşımdır
Bağımlılıkta mindfulness terapi uygulanan kişilerde olumlu benlik algısında artış, anksiyete, dürtüsel davranışlarda, öfke, depresyon, alkol-madde ve kumar oynama isteğinde azalma, farkındalık seviyelerinin artması, istek de azalma ve nüksleri önlemede etkili olduğu araştırmalarca saptanmıştır.
Kumar bağımlılığı dünyada her geçen gün artmaktadır ve işlevselliği doğrudan etkilemektedir. Bağımlılık tedavisinde mindfulness uygulamaları umut verici sonuçlar olduğunu göstermektedir.
