Modlar, yaşanılan bir olay sonucunda tetiklenen şemalarımızın bir yansıması olarak anlık şekilde ortaya çıkan duygu, düşünce, davranış ve başa çıkma sistemlerimizin bir bütünüdür. Bu modlardan birisi olan Cezalandırıcı Ebeveyn Modu suçlayıcı ve yargılayıcı olan modumuzdur. Cezalandırıcı ebeveyn modu belirli durumlarda depresyona da neden olabilmektedir. Bu yazımızda cezalandırıcı ebeveyn modu ve depresyonu daha yakından inceleyeceğiz.
Cezalandırıcı Ebeveyn Modu Nedir?
Mod olarak adlandırılan ve bizim yanlarımız gibi gözlemlenen bu kavram şemalarımızın tetiklenmesi ile oluşan duygularımızın, bilişlerimizin, davranışlarımızın, başa çıkma sistemlerimizin bir bütünü gibi anlık şekilde ortaya çıkan iç seslerimizdir.
Cezalandırıcı ebeveyn modu kişinin agresif, sabırsız, suçlayıcı ve yargılayıcı olan iç sesidir. Kişi kendisinin ve diğerlerinin cezalandırılmayı hak ettiğine derinden inanır. Örneğin annemiz bize halıya döktüğümüz bir şey için sinirlenip bağırmaya başladığında ona karşı çıkmak yerine hatanın kendimizde olduğunu kabullenip sessiz kalmamızı sağlayan sesimiz cezalandırıcı ebeveyn modumuzdur. O anda içimizde oluşan öfkeyi dindirmemiz için cezalandırıcı ses annemizin haklı bizim haksız olduğumuzu vurgulayabilir. Her ne kadar o an bizi koruyan bir şeymiş gibi görünse de oldukça suçlayıcı bir sestir.
Cezalandırıcı ebeveyn modunda kişi kendi haksızlığına derinden inanır. Bu mod zamanla hayatın tüm alanlarında kendini göstermeye başlayabilir. Kurallar amaçların önüne geçer, bu durumlara karşı aşırı duyarlılık oluşur. Kişi hatalarından utanç, suçluluk duymaya devam ederek cezalandırılması gerektiğine inanmaya devam eder. Örneğin bu sese göre bir yere geç kalındığında bile bunun sorumlusu kişinin kendisidir ve cezalandırılmayı hak etmektedir. Kişi en ufak bir hatada bile kötü hissetmesi gerektiğine inanır.
Cezalandırıcı ebeveyn modunun çok yoğun hissedilmesi kişinin zamanla kendini geri çekmesine neden olabilir. Kişi bu modun sesini çok yüksek bir şekilde duyması nedeniyle keyif aldığı alanlardan kendini engelleyebilir ve kendisini depresyon içerisinde bulabilir. Kişideğersiz, suçlu, üzgün ve mutsuz hisseder. Öyle ki kişi kendisinin yaşamaya bile hakkı olmadığını düşünerek intihara sürüklenebilir.
Depresyon Nedir?
Depresyon kişinin duygu, düşünce ve davranışlarını olumsuz şekilde etkileyen ciddi bir ruhsal rahatsızlıktır. Depresyon kavramı halk arasında sıklıkla üzüntülü, keyifsiz ruh halini ifade etmek amacı ile kullanılsa da her keyifsizlik depresyon ile açıklanamaz.
Depresyon; memnuniyetsizlik, mutsuzluk, üzüntü ve önceden ilgi duyulan şeylere karşı isteksizlik belirtileri ile ortaya çıkar. Kişide oluşan bu durumların yanı sıra gündelik hayattaki işlevsellik de olumsuz şekilde etkilenebilir. Depresyonun şiddeti ise kişiden kişiye göre değişiklikler göstermektedir. Depresyon sonucunda bazı kişiler gündelik hayatlarını devam ettirmekte zorlanabilir, bazı kişiler ise kendilerini keyifsiz ve mutsuz hissetseler de gündelik hayatlarını devam ettirebilirler.
Depresyon belirtilileri nelerdir?
• Üzüntülü ve mutsuz ruh hali
• Bitkinlik, düşük enerji, dalgınlık ve davranışlarda yavaşlama (örn: ağır şekilde konuşma)
• Önceden keyif alınan etkinliklere karşı isteksizlik
• Odaklanma ve karar verme güçlükleri
• Değersiz ve/veya suçlu hissetme
• İştah ve/veya uyku sıkıntıları
• İntihar, ölüm ve kendine zarar verme düşünceleri
Tedavi?
Depresyon tedavisinde psikoterapiden yararlanılmaktadır. Psikoterapi içerisinde kişinin gündelik hayatını sürdürülebilmesi, işlevselliğin sağlanması, sosyal ilişkilerin düzenlenmesine yönelik müdahalelerden yararlanılır. Bunun yanında kişinin depresif hissetmesine neden olan yaşam olaylarının, düşüncelerin, duyguların ve davranışsal örüntülerin tespit edilmesi sağlanarak bu durumların düzenlenmesi hedeflenir. Bunun yanında kişinin depresif hissetmesine neden olan yaşam olayları, düşünceler, duygular ve davranış örüntüleri terapiiçerisinde ele alınır.
Eğer sizde ya da çevrenizde depresyon sıkıntısı yaşayan birey varsa ruh sağlığı uzmanı ile çalışmanız önemlidir. Novis Psikoloji ekibi olarak yanınızdayız!
