Kumar oynama ; genel anlamıyla bireyin değerli olarak gördüğü herhangi bir şeyi vermesi karşılığında yüksek bir kazanç elde edebileceği düşüncesiyle içinde şans faktörlerinin olduğu bir risk alma davranışı olarak tanımlanabilir.
Kumar bağımlılığı ise bireyin ruh sağlığını, aile ilişkilerini, sosyal ilişkilerini, duygusal ilişkilerini ve mesleki hayatını olumsuz derecede etkileyen, sürekli ve tekrar eden istenmeyen/kontrol edilemeyen kumar oynama davranışıdır.
Kumar bağımlılığı ile ilgili yapılan araştırmalar son zamanlarda hem Türkiye’de hem de dünyada oynayan sayısının katlanarak arttığını göstermektedir. Dünya genelinde yaklaşık 350 milyon kişinin problemli kumar oynama davranışı sergilediği tahmin edilirken yapılan çalışmalar yetişkinlerin neredeyse yarısının; ergenlerin de yüzde 17.9’unun kumar oynadığını göstermektedir. Türkiye’deki klinik çalışmalar da dünyada yapılan çalışmaları destekler nitelikte, kumar oynama davranışında 2-2.5 kat oranında artış olduğunu göstermektedir. Yine yapılan çalışmalar dünya genelinde kumar oynama yaşının onlu yaşlara kadar düştüğünü göstermektedir.
Peki bu artışın sebebi nedir?
Yapılan çalışmalar, özellikle dijitalleşmenin artmasıyla kumar kanallarının kolay ulaşılabilir olmasından kaynaklı bağımlılığın hızlı yayılmasına neden olduğunu belirtmektedir. Bağımlılığın gelişiminde ödülle ilişkili olan dopamin salınımının etkili olduğu bilinmektedir, özellikle de online kumar oyunlarında ödülün çok hızlı olmasının da son zamanlarda kumar oynayan sayısının artmasında etkili olduğu düşünülmektedir. Kumar bağımlılığı ile ilgili problemli oynama davranışı gösteren kişilerin artmasında ve oynayan kişilerin yaşlarının oldukça düşmesinin nedenlerine yönelik yapılan çalışmaların bulguları ise hem dünyanın geçirdiği pandemi sürecinin etkili olduğu gösterirken hem de sosyal çevre ve sosyal medyanın etkileri üzerinde durmaktadır.
Kumar Bağımlılığında Sosyal Medyanın Rolü
Türkiye gündeminde son günlerde yer alan sosyal medya fenomenlerinin ve ünlülerin kumar ile ilişkileri çokça yer aldı. Ünlülerin ve sosyal medya fenomenlerinin kumar kazançlarını paylaşmaları, bahis sitelerinin reklamlarını yapmaları, oyun oynarken video çekmeleri bu konunun gündeme gelmesine, aynı zamanda da gençleri ve hassas grupları kumar oynamaya teşvik edilmesinde rol oynamaktadır. Bu kişilerin hayatlarındaki farklı alanlardaki başarılarının kumar sonucu ile ilişkilendirilme ihtimali yine özellikle bu grup için kumar oynama konusunda özendirici olmaktadır.
Aynı zamanda sosyal medya üzerinden yapılan reklamlar, ulaşımın erişimin kolay olması; kumar oynayan kişi sayısını arttırmakta ve kumar bağımlılığı riskinin gelişmesine olanak tanımaktadır.
Kumar Bağımlılığında Sosyal Çevrenin Rolü
Bireyin içinde bulunduğu sosyal çevre, kumar bağımlılığı geliştirme ve sürdürme riskini doğrudan etkileyebilir. Özellikle kumarın normalleştirildiği, kazançların konuşulduğu, kumar oynamanın eğlence aracı olarak görüldüğü bir sosyal çevre birey için oldukça özendirici olabilir. Çevresinde kumarın normalleştiğini, sadece kazanılan miktar konuşulduğu için kazanç oluştuğu yönünde düşüncelerin geliştiği bireyler; yakın çevrelerinde bulunan bu kişileri rol model alabilirler.
Aynı zamanda sosyal çevrenin eksikliği, yalnızlık, sorunlarla başa çıkma konusunda yetersiz becerilere sahip olan bireyler için de kumar oynama riskli bir davranıştır. Yapılan çalışmalar sosyal çevreden uzaklaşma veya çatışma durumlarında, bireyin kumara bir kaçış yöntemi olarak başvurduğunu göstermektedir.
Neler Yapılabilir?
Ailelerin bilinçli adımlar atması, kumar bağımlılığı riskini büyük ölçüde önleyebilir ve bireyin durumdan zarar görmemesine, yaşamını zarar verici alışkanlıklardan uzak geçirmesine yardımcı olabilir.
• Hem aileler hem de bireylerin kumar bağımlılığının sonuçları, etkileri ile ilgili bilinçlenmesi bu süreç için atılabilecek ilk adımdır. Aynı zamanda kumar konusunda özendirici davranışlarda bulunan fenomen ya da kişilerle ilgili de bilgi sahibi olmak, hangi durumların risk teşkil ettiği hakkında bilinçlenmek de yapılması gerekenler arasındadır.
• Destekleyici ve sağlıklı ilişkiler geliştirmek, bireyin daha olumlu aktiviteler seçmesine yardımcı olarak kumar ve benzeri zarar verici alışkanlıklardan uzak durmasına yardımcı olabilir. Eğer etrafınızda kumar oynama davranışı gösteren kişi ya da kişiler var ise onlarla daha derin ve sağlıklı bağlar geliştirerek onlara destek olabilirsiniz.
• Özellikle aileler çocukların sosyal medya kullanımı yakından takip ederek, zararlı içeriklere maruz kalmamalarını sağlayabilir. Gerektiği noktalarda sınır koyarak ilerlemek, bu alanda zorlanılıyor ise nasıl sınır koyabileceği ile ilgili profesyonel destek alabilir.
• Bireyin sosyal medya dışında sosyal çevrede de kumarı özendirici, normalleştiren bir arkadaş çevresi var ise bu arkadaş çevresinin değişmesi, bağımlılıktan korunmak adına yapılacaklar arasındadır.
• Eğer bu konu risk olmaktan çıkmış ve bağımlılık aşamasına gelmiş ise bu konu hakkında bir uzmandan destek alınmalıdır.
