İlişkiler; bireylerin kişilik yapıları, yaşam tarzları, yetiştirilme tarzları, hayat görüşü gibi nedenlerle farklılaşmakta ve zaman zaman da karmaşıklaşmaktadır. Son yıllarda sıklıkla bahsedilen ‘toksik ilişkiler’ de bu karmaşıklık ve karışıklıkta karşımıza çıkabilmektedir.
Toksik İlişki Nedir?
Toksik kelime anlamı olarak içinde zehir bulunan organizma anlamına gelmektedir. Peki ilişkideki toksiklik ne anlama gelir? Toksik ilişkiyi; uzun süre fark edilmeyen duygusal- fiziksel- psikolojik zarar görmek, ilişkide manipülasyona uğramak, değer görmemek, yavaş yavaş önemsizleştirilmek, sürekli eleştirilmek, baskı altında kalmak, küçümsenmek olarak tanımlayabiliriz. Yani ilişki içinde bir tarafın diğer tarafa bu davranışları uygulayarak ilişkiyi zehirlemesi olarak da tanımlayabiliriz.
Toksik ilişki denilince akla genellikle romantik ilişki kavramı geliyor olabilir. Ancak toksik ilişkiler aile, arkadaşlık, iş ilişkileri gibi her türlü ilişkide ortaya çıkabilir.
Toksik İlişki Nasıl Anlaşılır?
Toksik ilişki iletişimin, etkileşimin, duygusal bağın zarar görmesine neden olabilir. Aynı toksikliğe maruz kalmış bireyler olumsuz duygular hissedebilirler, bu durumda yaşam kalitelerini yine olumsuz bir şekilde etkileyebilmektedir.
Tüm bu süreç içerisinde toksik ilişkiyi anlayabilmek için içsel farkındalığın oluşması gerekmektedir. Toksik ilişkilerin anlaşılabilmesi için aşağıda bazı belirtiler paylaşılmıştır:
- İlişki içinde tükenmiş, bitkin ve mutsuz hissetmek
- İlişki çerçevesinde aldığından fazlasını vermek ve bu duruma karşı öfke hissetmek
- Zaman içerisinde benlik saygısı, özgüvende düşüş yaşamak
- Karşı tarafı mutlu edebilmek için fazla fazla çaba göstermek
- Toksikliği uygulayan kişi tarafından sürekli suçlu görülmek
- Ne yaparsa yapsın karşı tarafı mutlu edememek
- İlişkide bir hata yapacağı ya da karşı taraftan bir tepki gelecek diye kaygı duymak
- Sınırlarınıza saygı duyulmadığını, ihlal edildiğini görmek
- İhtiyaçların göz ardı edildiğini, ikinci plana atıldığını görmek
- İlişki içinde çabalamaya rağmen değersiz hissetmek
- Zaman zaman ya da sürekli olarak size yalan söylendiğini hissetmek ya da düşünmek
- Karşı tarafın sizin değerlerinize saygılı davranmadığını fark etmek
- Aldığınız kararlarda baskı hissetmek ya da aldığınız kararlara değer verilmediğini hissetmek
- İlişki içinde bulunulan kişi ile bir paylaşım sonrasında kızgın, yorgun, depresif hissetmek
Toksik ilişkide olan kişiler bu süreci farkına varana kadar bazı yıkıcı unsurlara maruz kalabilirler. Dış görünüşlerine öz bakımlarına özen göstermekten vazgeçebilirler, uyku ve yeme problemleri yaşayabilirler.
Yaşanılan bu durumlar karşısında toksik ilişki içinde olan bireylerde depresyon, kaygı bozukluğu, içe çekilme gibi psikolojik sorunların yaşanmasına neden olabilir. Hem yaşanan fiziksel sorunlar hem de psikolojik sorunların bir arada olması; bireyleri işlevsel olmayan başa çıkma mekanizmaları geliştirmelerine neden olabilir. Bu da hem ilişki sürecini hem de bireyin fiziksel/ ruhsal sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle bu gibi durumlar yaşanıyor ve yaşama dair zorluklar gözlemleniyor ise profesyonel bir destek almakta fayda olacaktır.
Toksik ilişkide olan kişiler bu süreci farkına varana kadar bazı yıkıcı unsurlara maruz kalabilirler. Dış görünüşlerine öz bakımlarına özen göstermekten vazgeçebilirler, uyku ve yeme problemleri yaşayabilirler.
Yaşanılan bu durumlar karşısında toksik ilişki içinde olan bireylerde depresyon, kaygı bozukluğu, içe çekilme gibi psikolojik sorunların yaşanmasına neden olabilir. Hem yaşanan fiziksel sorunlar hem de psikolojik sorunların bir arada olması; bireyleri işlevsel olmayan başa çıkma mekanizmaları geliştirmelerine neden olabilir. Bu da hem ilişki sürecini hem de bireyin fiziksel/ ruhsal sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle bu gibi durumlar yaşanıyor ve yaşama dair zorluklar gözlemleniyor ise profesyonel bir destek almakta fayda olacaktır.
Toksik İlişkiden Nasıl Kurtulunur?
Toksik bir romantik ilişkiden kurtulabilmek için ilk atılacak adım, ilişkideki sorunları farkına varmak ve bunu kabullenebilmektir. Sorun iki taraf için de belirgin bir hal almış ise ve değişim için iki taraf da istekli ise çift terapisi bir seçenek olabilir. Bu süreçte değişimin zaman alacağı unutulmamalıdır.
Kendiliğinden değişimi beklemek, bunun için herhangi bir adım atmamak ya da sorunları görmezden gelmek bir bu süreç için bir çözüm olmayacaktır. Manipüle edilen tarafın ‘daha farklı davranırsam bu ilişkiyi kurtarabilirim, ama tüm suç bende’ gibi düşünceleri de yine değişim için ya da toksik ilişkinin sağlıklı bir çerçeveye oturması için yeterli değildir.
Eğer birey bu ilişkiyi devam ettirmeme kararı alır ise; bu durumun acı verici olduğunu kabul etmek ancak sonrasında ruhsal iyileşmenin gerçekleşebileceğinin bilincinde olmak önemlidir. Bu ayrışmada sosyal çevreden destek almak, yakın görülen kişilerle bunu paylaşmak bireye iyi gelebilir. Bu zaman diliminde, bireyin kendisine zaman ayırması, keyif aldığı ya da alacağı şeylere yönelmesi, kişisel gelişimi destekleyecek faaliyetlerde bulunulması iyileşme sürecinin hızlı ilerlemesine destek olmaktadır. Geçmişe odaklanmak yerine, şimdi ve buraya odaklanmak da değişim için bir adımdır. Toksik ilişkinin yarattığı tahribatı farkında olmak; yine beraberinde gelen öfke, endişe, üzüntü gibi duyguları kabullenmek de iyileşmeye katkı sağlamaktadır.
Bu duygu yükleri ile başa çıkmak ve bu süreci yönetmek bazen zorlu olabilir. Bu süreci tek başına geçirmemek adına bir uzman desteği almak da, hızlı ve sağlıklı bir dönüşüm için değerlendirilebilecek seçenekler arasındadır.
Toksik İlişkisinin Zıttı Sağlıklı İlişki
Toksik ilişkinin tanımını detaylıca yaptık ve belirtilerini paylaşmış olduk. Peki toksik ilişkinin zıddı olan, sağlıklı ilişkiler nasıldır? Akla hemen hiç tartışılmayan, her konuda uyum sağlayan ilişkiler gelebilir. Ancak sağlıklı ilişkilerde de fikir ayrılıkları kaçınılmazdır. Sağlıklı ilişkileri, sağlıksız ya da toksik ilişkilerden ayıran bazı özellikler bulunmaktadır. Sağlıklı ilişkilerde de tartışma olabilir ancak buradaki önemli nokta bu tartışmanın nasıl yaşandığı, sonrasında neler olduğudur.
Bir ilişkiyi sağlıklı olarak nitelendirilebilmek için iletişimin dürüst, güvenilir açık olması önemlidir. Yine ilişkinin karşılıklı olarak özverili olması, güven oluşturması, karşılıklı saygının olması, her durumda desteleniyor olmak ya da destekleneceği bilincinin olması sağlıklı ilişkilerin yapı taşlarındandır.
Zaman zaman her ilişki yolunda gitmeye bilir. Bu ilişkilerin toksik ilişkilere dönüşmemesini engellemek, çözüm arayışında olmak, sağlıklı iletişim becerilerini edinmek oldukça önemlidir. Bu becerilerin edinilmesi bazen ilişki içerisinde kendiliğinden gelişirken bazen bir uzman desteği ile sağlanabilmektedir. Çift terapilerinin bu konularda etkin başarı gösterdiği kanıtlanmıştır.
Toksik ilişkiden sıyrılmak, etkileri ile baş edebilmek, sonraki ilişkilerde benzer ilişki örüntüsünü yaşamamak, sağlıklı ilişki kurabilmeyi ve sürdürebilmek için sadece farkında olmak yeterli olmaya bilir. Değişim için bireysel konularda da bir uzmandan destek almakta fayda bulunmaktadır.
