Bu yazımızda sizlere günlük yaşamda kendimize karşı dile getirdiğimiz eleştirel seslerin öz şefkat ile ilgisinden bahsedeceğiz.
Eleştirel Sesler Nedir?
Birey kendisine yönelik zaman zaman eleştirel yorumlarda bulunabilir. Bu eleştiriler, bir işi daha iyi yapma, yüksek bir sınav notu alma ya da ilişkilerde daha iyi bir partner olma gibi durumlarda mükemmeliyetçi bir bakış açısıyla “daha iyi” olmak adına kendini gösterebilir. Bu daha iyi olmaya dair eleştirel sesler kişiyi kendisine karşı empatik bir yaklaşımdan uzaklaştırarak yargılayıcı bir bakış açısıyla değerlendirmeye iter. Daha iyi bir potansiyele ulaşma arzusu bazen yapıcı olabilir ancak bu eleştirel seslerin yoğunlaşması kişinin öz değerine yüklediği anlamı olumsuz etkileyebilir. Bu eleştirilerin aşırı hale gelmesi, bireyin işlevselliğini azaltarak bazı psikopatolojik sorunlara dahi yol açabilir.
Eleştrisel Sesler Nasıl Oluşur?
Bu eleştirel sesler, şema terapi kullandığımız ifade ile eleştirel mod erken çocukluk döneminde ebeveynlerin çocuk ile iletişim kurduğu dilin bir yansıması olabilir. Örneğin bakım verenler talepkâr bir yaklaşımda bulunduysa çocuk bu talepkâr yaklaşımlar karşısında bakım verenlerinin beklentilerini karşılamaya ve uyum sağlamaya yönelik bir gayret içerisinde olabilir. Bu talepler genellikle başarı odaklı ebeveynlerin talepleri olabilir. Birey, bakım verenlerinden aldığı sevgiyi, ilgiyi bu talepleri karşılayan bir çocuk olmakla eşleştirebilir. Yetişkinlik döneminde ise çocukluk döneminde geliştirdiği bu şema ve ebeveynlerinin talepkâr diliyle kendisini değerlendirebilir. Artık kişi için mükemmele ulaşmak bu sevgi ve ilgiye ulaşmak olabilir. Bu inanç ve değerlendirmeler ise gündelik yaşamda eleştirel bir yaklaşımla ortaya çıkar.
Öz Şefkat Nedir?
Öz şefkat, kişinin zor zamanlarda ihtiyaç duyduğu sevgi, anlayış, nezaket, empati ve desteği kendisine sunabilmesidir. Kendisine öz şefkat uygulayan birey bu süreçte duygularını fark edip onlara yer açar, nezaketli, yapıcı ve motive edici bir dil kullanır. Ancak, eleştirel seslerin baskın olduğu düşünce yapısında kişi, sık sık kendini eleştirir. Bu eleştiriler çoğunlukla ebeveynlerinden aldığı eleştirel dille paralellik gösterir. Sosyal hayatta, akademik alanlarda veya iş hayatında ‘daha iyi’ olma arzusuyla başlayan cümleler, kişinin kendisini eleştirmesine neden olabilir. Bu kişiler, olumsuz olaylar veya duygular karşısında kendisine empati geliştirmekte ve dolayısıyla öz şefkat göstermekte zorlanabilirler.
Terapide Nasıl Çalışılır?
Bireyler genellikle yoğun düzeydeki eleştirel sesler nedeniyle yaşadıkları öfke, depresyon, anksiyete gibi sorunlarla ya da günlük hayatta işlevselliği bozan davranışlar nedeniyle terapiye başvurabilirler. Bilişsel davranışçı terapiler ekolleri kapsamında şema terapi ile çalışılabilir. Şema terapide kişinin kendisine kullandığı eleştirel dilin geçmiş yaşantılarla bağlantısı incelenir ve bu olumsuz yaşantıların şu anki yaşamında neden olduğu olumsuz çıktılar belirlenir, bireyin yoğun eleştirel yanına karşı işlevsiz başa çıkma stratejileri belirlenir ve sağlıklı başa çıkma stratejileri geliştirilir.
Kendinize yönelik eleştirel seslerle başa çıkmakta zorlandığınızı düşünüyorsanız Novis Psikoloji uzmanlarından destek alabilirsiniz!
