Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?
Her birey hayatının belli bir döneminde kaygı duygusunu hissetmiş ya da evhamla ilgili düşüncelere maruz kalmıştır. Halk arasında takıntı hastalığı olarak bilinen obsesif kompulsif bozukluk (OKB) kişinin zihninde istemsiz olarak tekrarlanan, rahatsız edici düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yol açtığı yoğun kaygıyı hafifletmek amacıyla gerçekleştirilen tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemler (kompulsiyonlar) ile karakterize edilen bir anksiyete bozukluğudur.
Bu düşünceler ve davranışlar, kişinin günlük rutinlerini gerçekleştirmesini engellemekte ve işlevselliğinin bozulmasına neden olmaktadır.
Bu düşünceler ve davranışlar, kişinin günlük rutinlerini gerçekleştirmesini engellemekte ve işlevselliğinin bozulmasına neden olmaktadır.
Obsesif Kompulsif Bozukluk Neden Olur?
OKB’nin tam olarak neden kaynaklandığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, diğer bozukluklarda olduğu gibi genetik, biyolojik ve çevresel faktörlerin bu bozukluğun gelişiminde rol oynadığına dair çalışmalar oldukça fazladır.
- Genetik Faktörler: Aile bireylerinden birinde OKB olması, diğer bireylerin de bu bozukluğa sahip olma riskini artırabilir.
- Biyolojik Faktörler: Beyin yapısındaki ve kimyasındaki bazı anormallikler özellikle, serotonin gibi nörotransmitterlerin dengesizliği, OKB’nin gelişmesine yol açabilir. Bazı araştırmalar, beynin bazı bölgelerinde (örneğin orbitofrontal korteks ve striatum) işlevsel bozuklukların OKB’ye katkıda bulunabileceğini öne sürmektedir.
- Çevresel Faktörler: Travmatik olaylar, stresli yaşam koşulları, çocukluk döneminde yaşanan bazı olumsuz deneyimler, yetiştirilme tarzları ve çevresel stresörler OKB^ye neden olabilir. Ayrıca, çocuklukta geçirilen bazı enfeksiyonların (örneğin streptokok enfeksiyonları) OKB semptomlarını başlatabileceği yönünde çalışmalar da bulunmaktadır.
OKB Belirtileri Nelerdir?
OKB, obsesyonlar (düşünceler) ve kompulsiyonlar (davranışlar) olmak üzere iki ana bileşenden oluşur:
- Obsesyonlar: Obsesyonlar, kişinin istemsiz olarak zihnine gelen ve yoğun kaygıya neden olan tekrarlayıcı düşünceler, imgeler veya dürtülerdir.
- Kirlenme veya bulaşma korkusu– ‘Başka birine dokundum, onun taşıdığı mikropları kapmış olabilirim.’
- Düzenlilik veya simetri ihtiyacı– ‘Kitaplar rafta düzenli durmuyor; eğer onları hizalamazsam kesin kötü bir şey olacak.’
- Agresif veya zararlı düşünceler– ‘Araba sürerken kazara birine çarpmış olabilirim, gidip kontrol etmeliyim.’
- Dini ve ahlaki obsesyonlar– Dualarımı tam etmedim, kesin bir felaket olacak.’
- Cinsel içerikli rahatsız edici düşünceler– ‘Aklımdan geçirdiğim bu düşünce ahlaka aykırı, böyle düşünmekten dolayı kötü bir insanım.’
- İhtiyaç olmamasına rağmen tekrar kontrol etme– ‘Ocağı kapattım mı, eğer kapatmadıysam ev yanacak.’
- Bir şeyi kaçırmaya dair oluşan korkular– ‘Önemli bir fırsatı kaçırmış olabilirim, bu yüzden tekrar kontrol etmeliyim.’
- Kompulsiyonlar: Kompulsiyonlar, obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak için gerçekleştirilen tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Bunlar arasında şunlar yer alabilir:
-
- Tekrarlayan el yıkama, temizlik yapma, banyo yapma
- Nesneleri düzenleme veya simetrik hale getirme
- Tekrarlayan sayma veya belirli kelimeleri zihinden tekrarlama
- Sürekli olarak kapıların kilitli olup olmadığını kontrol etme
- Aklından geçen bir düşünceyi, rahatlatıcı bir düşünce ile değiştirme
- Sürekli onay istemek
Bu örnekler, OKB’nin belirtilerini ve bireylerin yaşadığı sıkıntıyı anlamak için sadece birkaçıdır. Her bireyin OKB’si kendine özgüdür ve obsesyonlar ve kompulsiyonlar kişiden kişiye büyük ölçüde değişebilir.
Obsesif Kompulsif Bozukluk Tedavisi
OKB’nin tedavisi genellikle ilaç tedavisi ve psikoterapinin bir arada önerilmektedir. Tedavi planını belirleyen şey bireyin semptomlarının şiddeti, yaşam koşulları ve kişisel tercihleridir.
- İlaç Tedavisi: OKB tedavisinde en yaygın olarak kullanılan, serotonin düzeylerini artırarak OKB semptomlarının hafifletilmesine yardımcı olabilir ve kontrol altına alınması için düzenli ve sabırlı olmak gerekmektedir.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): BDT, OKB tedavisinde en etkili psikoterapi yöntemlerinden biridir. Geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış olan tekniklerin kullanılıyor olması obsesyon ve kompülsiyon semptomlarının azalmasında; hem de nükslerin önlenmesine yardımcı olmaktadır. Genellikle terapiler 12- 20 seans aralığında olmaktadır, seans içinde yapılan çalışmaların, bireyin kendi hayatında da uygulaması tedaviyi başarıya götürmektedir.
- Diğer Terapiler: Mindfulness (farkındalık) temelli terapiler ve kabul ve kararlılık terapisi (ACT) gibi diğer terapiler de OKB’nin tedavisinde tercih edilebilmektedir. Bu yaklaşımlar, bireyin obsesyonlarına farklı bir bakış açısı geliştirmesine ve kompulsiyonlarına karşı direncini artırmasına yardımcı olabilir.
Tedavide Etkili Olan Faktörler
OKB tedavisinde başarılı sonuçlar elde edebilmek için bazı faktörler önemlidir:
- Erken Müdahale: OKB semptomlarının erken dönemde tanınması ve tedaviye başlanması, tedavi sürecini daha etkili hale gelmesine yardımcı olmaktadır. Genellikle danışanlar işlevsellik tamamen kaybolduğunda tedaviye başvuruda bulunurlar. Erken dönem müdahale edilen durumlarda hem danışanın
- Tedaviye Devamlılık: İlaç tedavisine ve terapiye düzenli olarak devam etmek, uzun vadeli iyileşmenin sağlanmasında büyük rol oynar.
- Destek: Aile ve arkadaş desteği, OKB’li bireylerin tedavi sürecinde daha başarılı olmalarına yardımcı olabilir. Destekleyici bir sosyal çevre, bireyin tedaviye uyumunu artırabilir.
- Kendi Kendine Yardım Stratejileri: Tedavi sürecine olumlu katkı sağlayan bir diğer yardımcı kaynak da bireyin stres yönetimi, mindfulness egzersizlerini öğrenmesi ve sağlıklı baş etme mekanizmaları geliştirmek amacı ile sağlıklı yaşam alışkanlıkları geliştirmeleridir.
OKB, tedavi edilebilir bir bozukluktur ve doğru tedavi yaklaşımlarıyla bireylerin bozulan yaşam kalitesi önemli ölçüde artırılabilir.